خبرگزاری مهر-گروه استانها: در شرایطی که محدودیت منابع آبی و تغییرات اقلیمی به یکی از چالش‌های جدی بخش کشاورزی کشور تبدیل شده است، چهارمحال و بختیاری با اتکا به ظرفیت‌های اقلیمی خود، مسیر توسعه محصولات کم‌آب‌بر و باارزش اقتصادی را در پیش گرفته است.
زعفران به‌عنوان یکی از گیاهان دارویی ارزشمند، در سال‌های اخیر جایگاه ویژه‌ای در برنامه‌های اصلاح الگوی کشت این استان پیدا کرده و توجه مسئولان و کشاورزان را به خود جلب کرده است.
ضرورت حرکت به سمت محصولات سازگار با شرایط کم‌آبی، زعفران را محصولی معرفی کرده که می‌تواند همزمان به افزایش درآمد کشاورزان، ایجاد اشتغال و رونق اقتصاد مناطق روستایی کمک کند. افزایش سطح زیرکشت، ارتقای کیفیت تولید و تکمیل زنجیره ارزش این محصول، از ظرفیت‌های مهم توسعه اقتصادی استان به شمار می‌رود.
بر اساس آمارهای اعلام‌شده، سطح زیرکشت زعفران در استان به حدود ۴۰۰ هکتار رسیده و روند توسعه آن همچنان ادامه دارد. سال گذشته حدود یک تن و ۳۵۰ کیلوگرم زعفران در چهارمحال و بختیاری تولید شده و به‌طور متوسط سالانه ۳۰ تا ۴۰ هکتار به سطح زیرکشت این محصول افزوده می‌شود. این آمار نشان‌دهنده استقبال نسبی کشاورزان از کشت این گیاه است.
شرایط آب‌وهوایی، ارتفاع از سطح دریا و تفاوت‌های اقلیمی مناطق مختلف استان، زمینه مناسبی برای تولید زعفران باکیفیت فراهم کرده است. کارشناسان تأکید دارند که بهره‌گیری موفق از این ظرفیت، مستلزم شناسایی دقیق مناطق مستعد، استفاده از پیاز سالم و استاندارد، رعایت اصول فنی کاشت و مدیریت صحیح آبیاری و تغذیه گیاه است.
با این حال، افزایش سطح زیرکشت به‌تنهایی کافی نیست. بهرامی بر ضرورت توسعه زیرساخت‌های فرآوری، خشک‌کردن اصولی، بسته‌بندی بهداشتی و بازاریابی تأکید کرده و ایجاد برند مستقل برای زعفران چهارمحال و بختیاری را یکی از نیازهای اساسی این بخش دانسته است. یکی از چالش‌های موجود، خرید محصول استان توسط برخی واسطه‌ها و عرضه مجدد آن با نام تجاری مناطق دیگر است که اهمیت برندسازی و حفظ هویت تولید منطقه‌ای را برجسته می‌کند.
حمایت‌های لازم در زمینه تسهیلات ادامه پیدا کند، کشاورزان به سمت کشت زعفران می‌آیند
ندا نصیری یکی از کشاورزان فعال در حوزه کشت زعفران در گفتگو با خبرنگار مهر، اظهار کرد: چند سالی است که بخشی از زمین‌هایم را به کشت زعفران اختصاص داده‌ام. در مقایسه با محصولات پرآب‌بر قبلی، هم آب کمتری مصرف می‌شود و هم درآمد قابل قبول‌تری نصیبم می‌شود. البته کار سختی است و باید اصول فنی را دقیق رعایت کرد.
وی ادامه داد: در سال‌های اول، به‌خاطر نداشتن تجربه کافی و نبود پیاز مرغوب، مشکلاتی داشتیم، اما با راهنمایی کارشناسان جهاد کشاورزی و دیدن نتیجه کار دیگران، کم‌کم توانستیم کیفیت محصول را بالا ببریم. الان که سطح زیرکشت در استان افزایش پیدا کرده، امیدواریم بازار فروش هم بهتر و پایدارتر شود.
نصری با اشاره به اهمیت فرآوری و بسته‌بندی گفت: اگر فقط محصول خام را بفروشیم، سود اصلی نصیب واسطه‌ها می‌شود. اگر امکان خشک‌کردن اصولی و بسته‌بندی در خود استان فراهم شود، هم درآمد ما بیشتر می‌شود و هم زعفران چهارمحال و بختیاری هویت خودش را پیدا می‌کند.
وی اذعان داشت: اگر حمایت‌های لازم در زمینه تسهیلات، آموزش و بازاریابی ادامه پیدا کند، خیلی از کشاورزان دیگر هم به سمت کشت زعفران می‌آیند. این کار می‌تواند برای جوانان روستایی هم فرصت شغلی ایجاد کند و جلوی مهاجرت را تا حدی بگیرد.
توسعه کشت زعفران در چهارمحال و بختیاری؛ گامی در مسیر کشاورزی کم‌آب‌بر، افزایش درآمد کشاورزان و رونق اقتصاد روستایی
حسین بهرامی رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری در گفتگو با خبرنگار مهر، با تأکید بر ضرورت اصلاح الگوی کشت و توسعه محصولات سازگار با شرایط اقلیمی، زعفران را از محصولات ارزشمند بخش کشاورزی استان دانست و گفت: افزایش سطح زیرکشت زعفران، ارتقای کیفیت تولید، تکمیل زنجیره ارزش و ایجاد برند مستقل برای این محصول، از ظرفیت‌های مهم توسعه اقتصادی و اشتغال‌زایی در مناطق روستایی استان به شمار می‌رود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، با اشاره به ظرفیت‌های اقلیمی و کشاورزی چهارمحال و بختیاری در زمینه تولید گیاهان دارویی اظهار کرد: با توجه به محدودیت منابع آبی، تغییرات اقلیمی و ضرورت مدیریت پایدار منابع طبیعی، حرکت به سمت کشت محصولات کم‌آب‌بر و دارای ارزش اقتصادی بالا، یکی از رویکردهای مهم در برنامه‌ریزی بخش کشاورزی استان است.
وی افزود: زعفران به‌عنوان یکی از محصولات ارزشمند و اقتصادی بخش کشاورزی، از ظرفیت مناسبی برای توسعه در مناطق مستعد استان برخوردار است و گسترش اصولی کشت این محصول می‌تواند ضمن کمک به اصلاح الگوی کشت، زمینه افزایش درآمد کشاورزان، ایجاد فرصت‌های شغلی و تقویت اقتصاد روستایی را فراهم کند.
افزایش سطح زیرکشت زعفران در استان
بهرامی با اشاره به آمارهای منتشرشده درباره وضعیت کشت زعفران در چهارمحال و بختیاری بیان کرد: بر اساس گزارش‌های منتشرشده در سال ۱۴۰۵، سطح زیرکشت زعفران استان به حدود ۴۰۰ هکتار رسیده است و روند توسعه این محصول همچنان ادامه دارد.
وی ادامه داد: بر اساس اظهارات معاون مدیریت باغبانی و مجری گیاهان دارویی سازمان جهاد کشاورزی استان که در تیرماه ۱۴۰۵ منتشر شد، سال گذشته حدود یک تن و ۳۵۰ کیلوگرم زعفران در استان تولید شده و به‌طور متوسط سالانه ۳۰ تا ۴۰ هکتار به سطح زیرکشت این محصول افزوده می‌شود.
بهرامی با اشاره به اهمیت شرایط اقلیمی در تولید محصولات کشاورزی گفت: شرایط آب‌وهوایی، ارتفاع از سطح دریا و تفاوت‌های اقلیمی مناطق مختلف چهارمحال و بختیاری، ظرفیت مناسبی برای توسعه برخی گیاهان دارویی از جمله زعفران ایجاد کرده است.
وی افزود: بهره‌گیری از این ظرفیت مستلزم شناسایی مناطق مستعد، انتخاب پیاز سالم و استاندارد، رعایت اصول فنی کاشت، مدیریت صحیح آبیاری و تغذیه گیاه و اجرای توصیه‌های کارشناسی در مراحل داشت و برداشت است.
وی خاطرنشان کرد: توسعه کشت زعفران باید بر اساس مطالعات کارشناسی و متناسب با شرایط خاک، اقلیم و منابع آبی هر منطقه انجام شود تا ضمن حفظ کیفیت محصول، پایداری تولید و توجیه اقتصادی فعالیت کشاورزان نیز تضمین شود.
بهرامی افزود: زعفران محصولی با ارزش اقتصادی بالاست و بخش مهمی از ارزش افزوده آن در مراحل پس از برداشت، فرآوری، بسته‌بندی و عرضه به بازار ایجاد می‌شود. بنابراین، تقویت این بخش‌ها می‌تواند به افزایش سهم کشاورزان از درآمد نهایی محصول کمک کند.
وی ادامه داد: ایجاد هویت تجاری مشخص برای زعفران چهارمحال و بختیاری، معرفی ظرفیت‌های تولیدی استان و حمایت از شکل‌گیری شبکه‌های بازاریابی و فروش، از اقداماتی است که می‌تواند زمینه حضور مؤثرتر این محصول را در بازارهای داخلی فراهم کند.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده درباره زعفران استان، یکی از چالش‌های این بخش، خرید محصول تولیدی چهارمحال و بختیاری از سوی برخی خریداران سایر استانها و عرضه مجدد آن با نام تجاری مناطق دیگر است؛ موضوعی که اهمیت توسعه بسته‌بندی، برندسازی و حفظ هویت تولید منطقه‌ای را نشان می‌دهد.
بهرامی با اشاره به نقش محصولات باارزش افزوده بالا در اقتصاد روستایی گفت: توسعه کشت زعفران در مناطق مستعد، در صورت برخورداری از برنامه‌ریزی فنی، بازار فروش پایدار و حمایت‌های لازم، می‌تواند به متنوع‌سازی منابع درآمدی بهره‌برداران و ایجاد فرصت‌های شغلی در بخش‌های تولید، برداشت، فرآوری و بسته‌بندی کمک کند.
وی افزود: آموزش کشاورزان، انتقال دانش فنی، توسعه مزارع الگویی، تسهیل دسترسی بهره‌برداران به نهاده‌های استاندارد و تقویت ارتباط میان تولیدکنندگان و فعالان بازار، از محورهای مهم برای افزایش بهره‌وری و توسعه پایدار این محصول به شمار می‌روند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان با تأکید بر ضرورت توجه به مرحله برداشت زعفران خاطرنشان کرد: برداشت گل و جداسازی کلاله‌ها از مراحل حساس تولید این محصول است و به دلیل نیاز به نیروی کار و دقت بالا، تأمین نیروی انسانی ماهر، رعایت اصول بهداشتی و انجام به‌موقع عملیات برداشت، نقش مهمی در حفظ کیفیت محصول نهایی دارد. کمبود نیروی کار در فصل برداشت نیز از جمله چالش‌های گزارش‌شده در این حوزه است.
بهرامی در پایان تأکید کرد: چهارمحال و بختیاری ظرفیت‌های قابل توجهی در زمینه تولید گیاهان دارویی دارد و استفاده هدفمند از این ظرفیت‌ها می‌تواند به بهبود بهره‌وری منابع، افزایش درآمد کشاورزان و تقویت اقتصاد مناطق روستایی کمک کند
شرایط اقلیمی چهارمحال و بختیاری زمینه مناسبی برای تولید زعفران باکیفیت فراهم کرده است
یزدان احمدزاده، معاون مدیریت باغبانی و مجری طرح گیاهان دارویی سازمان جهاد کشاورزی استان در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ظرفیت‌های اقلیمی و اقتصادی چهارمحال و بختیاری در تولید زعفران، اظهار کرد: زعفران از محصولات ارزشمند بخش کشاورزی و از مهم‌ترین گیاهان دارویی قابل توسعه در مناطق مستعد استان است که با رعایت اصول فنی کاشت و مدیریت صحیح مزرعه، می‌تواند نقش مؤثری در افزایش درآمد بهره‌برداران و توسعه کشاورزی اقتصادی ایفا کند.
وی افزود: بر اساس آمارهای اعلام‌شده در سال ۱۴۰۵، از مجموع حدود یک‌هزار و ۸۰۰ هکتار سطح زیرکشت گیاهان دارویی استان، نزدیک به ۴۰۰ هکتار به زعفران اختصاص دارد. همچنین، در سال گذشته حدود یک تن و ۳۵۰ کیلوگرم زعفران در استان تولید شده و به‌طور متوسط سالانه ۳۰ تا ۴۰ هکتار به سطح زیرکشت این محصول افزوده می‌شود.
احمدزاده با اشاره به ویژگی‌های اقلیمی مورد نیاز زعفران بیان کرد: زعفران گیاهی چندساله و پیازدار است که چرخه رشد آن با شرایط فصلی هماهنگی دارد. این گیاه در پاییز گل می‌دهد، در فصل زمستان و بهار رشد رویشی خود را ادامه می‌دهد و در تابستان وارد دوره خواب می‌شود.
وی ادامه داد: زعفران به تابستان‌های نسبتاً گرم و خشک، زمستان‌های سرد و شرایط مناسب رطوبتی در دوره رشد نیاز دارد. به همین دلیل، انتخاب زمین متناسب با شرایط اقلیمی منطقه، یکی از عوامل تعیین‌کننده در موفقیت کشت این محصول به شمار می‌رود.
معاون مدیریت باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری با تأکید بر اهمیت انتخاب زمین مناسب تصریح کرد: خاک مناسب برای کشت زعفران باید از زهکشی مطلوب برخوردار باشد؛ زیرا ماندگاری آب در اطراف پیازها می‌تواند زمینه پوسیدگی و بروز بیماری‌های قارچی را فراهم کند. خاک‌های لومی و لومی‌شنی با ساختمان مناسب و مواد آلی کافی، در صورت برخورداری از شرایط شیمیایی مطلوب، برای کشت این محصول مناسب هستند.
وی خاطرنشان کرد: پیش از احداث مزرعه، انجام آزمایش خاک و آب، بررسی وضعیت شوری، ارزیابی زهکشی زمین و انتخاب پیازهای سالم و عاری از آلودگی‌های بیماری‌زا ضروری است. همچنین، کشت زعفران باید با توجه به شرایط اختصاصی هر منطقه و پس از دریافت توصیه‌های کارشناسی انجام شود.
احمدزاده با اشاره به اهمیت مدیریت منابع آبی در شرایط اقلیمی کشور گفت: زعفران در مقایسه با بسیاری از محصولات زراعی، نیاز آبی نسبتاً کمتری دارد و بخش مهمی از چرخه رشد آن با فصل‌های خنک‌تر سال همزمان است؛ ازاین‌رو، می‌تواند در مناطق مستعد، یکی از گزینه‌های قابل بررسی برای اصلاح الگوی کشت باشد.
وی افزود: کم‌آب‌بر بودن زعفران به معنای بی‌نیازی این گیاه از آبیاری نیست. تأمین رطوبت مورد نیاز پیازها در زمان مناسب، به‌ویژه در شروع فعالیت رویشی و دوره رشد، برای دستیابی به گلدهی مطلوب و حفظ عملکرد مزرعه اهمیت دارد.
این کارشناس بخش باغبانی ادامه داد: زمان و تعداد دفعات آبیاری باید براساس میزان بارندگی، بافت خاک، شرایط دمایی، رطوبت موجود در منطقه و وضعیت رشد گیاه تعیین شود. آبیاری نامناسب، به‌ویژه در زمین‌های دارای زهکشی ضعیف، می‌تواند به پیازها آسیب برساند؛ بنابراین، مدیریت علمی آب از الزامات تولید پایدار زعفران است.
وی تأکید کرد: توسعه این محصول در چهارمحال و بختیاری باید بر پایه ارزیابی ظرفیت منابع آب و خاک و شناسایی مناطق مستعد صورت گیرد تا ضمن افزایش بهره‌وری، از تحمیل فشار اضافی به منابع آبی استان جلوگیری شود.
معاون مدیریت باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان با اشاره به مراحل کاشت و برداشت زعفران اظهار کرد: زمان کاشت پیاز زعفران باید متناسب با شرایط آب‌وهوایی منطقه و پیش از آغاز فعالیت رویشی پاییزه انتخاب شود. در بسیاری از مناطق زعفران‌خیز کشور، کاشت در فصل تابستان انجام می‌شود؛ بااین‌حال، تعیین زمان دقیق کاشت در مناطق مختلف استان باید با توجه به ارتفاع، دما و وضعیت رطوبتی خاک صورت گیرد.
وی افزود: استفاده از پیازهای درشت، سالم و دارای قدرت رشد مناسب، رعایت عمق و تراکم کاشت، آماده‌سازی اصولی زمین، کنترل علف‌های هرز و مدیریت تغذیه گیاه، از عوامل مؤثر در افزایش گلدهی و عملکرد مزرعه هستند.
احمدزاده با اشاره به حساسیت مرحله برداشت خاطرنشان کرد: گل‌های زعفران معمولاً در فصل پاییز ظاهر می‌شوند و برداشت باید در زمان مناسب و با رعایت اصول فنی انجام شود. تأخیر در برداشت، قرار گرفتن گل‌ها در معرض شرایط نامساعد جوی و رعایت نکردن اصول بهداشتی هنگام جداسازی کلاله‌ها می‌تواند کیفیت محصول نهایی را کاهش دهد.
وی تصریح کرد: جداسازی کلاله‌ها، خشک‌کردن اصولی و نگهداری محصول در شرایط مناسب، نقش مهمی در حفظ عطر، رنگ و کیفیت زعفران دارند. به همین دلیل، آموزش بهره‌برداران و فراهم‌کردن امکانات مناسب برای فرآوری اولیه محصول باید در کنار توسعه سطح زیرکشت مورد توجه قرار گیرد.
احمدزاده با اشاره به ویژگی‌های گیاه‌شناسی و ترکیبات زعفران بیان کرد: بخش تجاری و ارزشمند زعفران، کلاله‌های قرمزرنگ گل آن است که پس از برداشت و خشک‌کردن اصولی، به‌عنوان ادویه‌ای گران‌بها در صنایع غذایی، دارویی و بهداشتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
معاون مدیریت باغبانی و مجری طرح گیاهان دارویی سازمان جهاد کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری در پایان خاطرنشان کرد: توسعه کشت زعفران زمانی می‌تواند به افزایش پایدار درآمد کشاورزان منجر شود که انتخاب زمین، تأمین پیاز استاندارد، مدیریت آب و تغذیه، کنترل آفات و بیماری‌ها، برداشت به‌موقع و بازاریابی محصول به‌صورت یک زنجیره منسجم مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: کشاورزان پیش از ورود به این فعالیت باید هزینه‌های آماده‌سازی زمین، خرید پیاز، آبیاری، نیروی کار برداشت، فرآوری و دسترسی به بازار فروش را بررسی کنند. همچنین، اجرای مزارع الگویی و استفاده از تجربه بهره‌برداران موفق می‌تواند به انتقال دانش فنی و کاهش ریسک تولید کمک کند.
احمدزاده تأکید کرد: با توجه به ظرفیت‌های اقلیمی و کشاورزی چهارمحال و بختیاری، توسعه اصولی زعفران در مناطق مستعد، همراه با تقویت زیرساخت‌های فرآوری و بازاریابی، می‌تواند زمینه‌ساز افزایش بهره‌وری، ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی مناطق روستایی استان باشد.
به گزارش خبرنگار مهر، توسعه کشت زعفران در چهارمحال و بختیاری، اگر با برنامه‌ریزی کارشناسی، حمایت فنی و تکمیل زنجیره ارزش همراه باشد، می‌تواند به یکی از محورهای مهم کشاورزی کم‌آب‌بر و اقتصاد روستایی استان تبدیل شود. افزایش سطح زیرکشت alone کافی نیست و باید همزمان روی کیفیت تولید، فرآوری، بسته‌بندی و برندسازی سرمایه‌گذاری شود.
حفظ هویت تولید منطقه‌ای و جلوگیری از فروش محصول استان با نام‌های دیگر، از ضرورت‌های جدی این حوزه است. ایجاد شبکه‌های بازاریابی پایدار و حمایت از تولیدکنندگان می‌تواند سهم کشاورزان از ارزش افزوده نهایی را افزایش دهد.
در نهایت، موفقیت این طرح به استمرار حمایت‌های دولتی، مشارکت فعال کشاورزان و توجه به توصیه‌های کارشناسی وابسته است.
نظر شما